Van Arita trong hệ thống chữa cháy bị rung đường ống cần kiểm tra gì?

Van Arita trong hệ thống chữa cháy bị rung đường ống là hiện tượng cần kiểm tra sớm, vì rung động có thể liên quan đến áp lực nước, dòng chảy, máy bơm, van 1 chiều, van chưa mở hết, khí trong đường ống, giá đỡ ống hoặc cách lắp đặt van chưa đúng. Nếu để lâu, rung đường ống có thể làm lỏng bulong mặt bích, gây rò nước, hỏng gioăng, phát tiếng ồn, ảnh hưởng đến tuổi thọ van và làm hệ thống PCCC vận hành không ổn định.

Trong hệ thống phòng cháy chữa cháy, van Arita có thể được lắp tại phòng bơm, tuyến ống chính, tuyến nhánh, hệ sprinkler, tầng hầm, tủ kỹ thuật, hố van ngoài trời hoặc đường ống âm trần. Khi xuất hiện rung, không nên chỉ kiểm tra riêng van, mà cần kiểm tra đồng thời máy bơm, áp lực, chiều dòng chảy, trạng thái đóng mở, van 1 chiều, van xả khí, lọc Y và hệ thống giá đỡ đường ống.

Nếu bạn đang tìm hiểu tổng thể các dòng van dùng trong hệ thống chữa cháy, có thể tham khảo nhóm Van chữa cháy UL/FM Arita để xem thêm các sản phẩm như van cổng, van bướm, van 1 chiều, lọc Y và van xả khí chuyên dùng cho PCCC.

Rung đường ống trong hệ thống chữa cháy là gì?

Rung đường ống là hiện tượng đường ống, van hoặc cụm thiết bị bị dao động khi hệ thống có nước chảy, khi bơm khởi động, khi bơm dừng, khi đóng mở van hoặc khi áp lực thay đổi. Rung có thể nhẹ như tiếng ù, tiếng lắc nhỏ, hoặc nặng hơn là đường ống rung rõ bằng mắt, mặt bích phát tiếng, tay quay rung, giá treo rung và đồng hồ áp dao động mạnh.

Trong hệ thống PCCC, rung có thể xảy ra trong quá trình chạy thử, thử áp, vận hành bơm, xả nước hoặc khi hệ thống sprinkler hoạt động. Nếu rung chỉ xuất hiện trong thời gian rất ngắn khi bơm khởi động rồi hết, có thể là dao động ban đầu. Nhưng nếu rung kéo dài, lặp lại nhiều lần hoặc kèm tiếng va đập, cần kiểm tra kỹ vì có thể hệ thống đang có lỗi kỹ thuật.

Van Arita nằm trên tuyến rung có thể không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng thường là vị trí dễ bị ảnh hưởng do có mặt bích, gioăng, bộ phận đóng mở và thay đổi tiết diện dòng chảy.

Vì sao cần kiểm tra ngay khi van Arita làm đường ống rung?

Rung đường ống nếu kéo dài có thể làm các mối nối mặt bích bị lỏng dần, gioăng bị ép lệch, bulong nhanh xuống cấp và thân van chịu lực không đều. Với van bướm, rung mạnh có thể ảnh hưởng đến đĩa van, trục van và gioăng làm kín. Với van 1 chiều, rung có thể liên quan đến lá van đóng mở không ổn định, gây tiếng va đập và làm hệ thống tụt áp.

Trong phòng bơm PCCC, rung còn có thể liên quan đến máy bơm, khớp nối, chân đế bơm, đường hút, đường đẩy hoặc hiện tượng nước hồi lưu. Nếu không xử lý sớm, rung có thể làm hệ thống khó nghiệm thu, gây tiếng ồn trong công trình và làm giảm độ tin cậy khi vận hành thật.

Với các tuyến âm trần, tầng hầm hoặc tủ kỹ thuật, rung còn có thể làm đường ống va vào dầm, trần, máng cáp hoặc các hệ thống kỹ thuật khác. Điều này rất dễ gây tiếng ồn và khó bảo trì về sau.

Nguyên nhân 1: Van chưa mở hết hành trình

Một trong những nguyên nhân phổ biến là van Arita chưa được mở hết. Khi van cổng, van bướm hoặc van chặn chỉ mở một phần, dòng nước đi qua bị thu hẹp, tốc độ dòng tăng lên và dễ gây rung, tiếng rít hoặc dao động áp lực.

Với hệ thống PCCC, nhiều van trên tuyến chính cần ở trạng thái mở hoàn toàn. Nếu van chỉ mở lưng chừng, nước vẫn đi qua nhưng dòng chảy không ổn định. Khi bơm chạy, áp lực lớn đẩy qua khe hẹp có thể làm đường ống rung mạnh.

Khi kiểm tra, cần xác nhận trạng thái thực tế của van. Với van bướm, xem chỉ thị trên tay quay hoặc hộp số. Với van cổng ty nổi, quan sát vị trí ty van. Với van bướm tín hiệu điện, cần kiểm tra cả trạng thái cơ khí tại van và tín hiệu báo về tủ trung tâm.

Nguyên nhân 2: Van 1 chiều Arita bị kẹt, đóng không kín hoặc va đập lá van

Van 1 chiều lá lật Arita là thiết bị rất quan trọng trong hệ thống chữa cháy, đặc biệt sau máy bơm. Nếu lá van đóng mở không ổn định, bị kẹt, bị cặn mắc hoặc đóng không kín, đường ống có thể xuất hiện tiếng va đập và rung.

Khi bơm khởi động, dòng nước đẩy lá van mở ra. Khi bơm dừng hoặc áp lực thay đổi, lá van đóng lại để ngăn nước chảy ngược. Nếu lá van đóng quá mạnh, đóng không đều hoặc có dòng hồi lưu, sẽ gây tiếng “đập” và rung trên đường ống.

Cần kiểm tra van 1 chiều có lắp đúng chiều dòng chảy không, lá van có bị kẹt cặn không, bản lề có hoạt động mượt không và có hiện tượng nước chảy ngược về bơm không. Nếu bơm bù áp chạy liên tục hoặc áp lực tụt nhanh sau khi bơm dừng, van 1 chiều cũng cần được kiểm tra.

Nguyên nhân 3: Có khí trong đường ống

Khí tích tụ trong đường ống có thể gây rung, tiếng ồn, áp lực dao động và dòng nước không ổn định. Trong hệ thống PCCC, khí có thể xuất hiện khi nạp nước, sau khi xả cạn, sau bảo trì hoặc tại các tuyến ống có nhiều điểm cao thấp.

Nếu khí bị giữ lại ở điểm cao, khi bơm hoạt động, dòng nước đẩy qua vùng có khí sẽ tạo dao động. Đồng hồ áp có thể nhảy không ổn định, đường ống phát tiếng lục bục hoặc rung nhẹ kéo dài.

Khi nghi ngờ có khí, cần kiểm tra các điểm cao, cuối tuyến, đoạn ống đổi cao độ và van xả khí Arita nếu có. Van xả khí phải được lắp đúng vị trí, đúng tư thế và không bị kẹt. Nếu không có van xả khí tại điểm dễ tích khí, cần xem lại bản vẽ và yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.

Nguyên nhân 4: Áp lực bơm thay đổi đột ngột hoặc quá cao

Trong hệ thống chữa cháy, máy bơm thường tạo áp lực lớn. Nếu bơm khởi động đột ngột, áp lực tăng nhanh hoặc cài đặt áp không phù hợp, đường ống có thể rung mạnh. Hiện tượng này thường xuất hiện gần phòng bơm, đường đẩy sau bơm, van 1 chiều và tuyến góp chính.

Nếu áp lực quá cao so với thiết kế hoặc thay đổi liên tục, van và mối nối sẽ chịu tác động lớn. Đồng hồ áp có thể dao động, van 1 chiều có thể va đập, đường ống có tiếng ồn và rung theo nhịp bơm.

Cần kiểm tra áp lực thực tế trên đồng hồ, áp lực cài đặt của bơm, bơm bù áp, tủ điều khiển, van giảm áp nếu có và tình trạng khởi động – dừng của bơm. Nếu bơm chạy liên tục hoặc đóng ngắt bất thường, nguyên nhân có thể không nằm ở van mà nằm ở điều khiển áp hoặc rò rỉ hệ thống.

Nguyên nhân 5: Lọc Y Arita bị nghẹt làm dòng chảy không ổn định

Lọc Y Arita có nhiệm vụ giữ cặn bẩn, mạt hàn và dị vật trong đường ống. Nếu lưới lọc bị nghẹt, dòng nước phía sau có thể giảm, áp lực chênh lệch tăng và hệ thống dễ phát sinh rung hoặc tiếng ồn tại khu vực gần lọc.

Sau khi thi công hoặc chạy thử hệ thống mới, cặn trong đường ống thường dồn về lọc Y. Nếu không vệ sinh kịp thời, lưới lọc có thể bị tắc một phần. Khi bơm chạy, nước đi qua vùng bị cản sẽ gây dao động dòng chảy.

Cần kiểm tra áp lực trước và sau lọc nếu có đồng hồ. Nếu áp trước lọc cao nhưng áp sau lọc thấp, cần vệ sinh lưới lọc. Khi tháo nắp lọc, bắt buộc phải cô lập tuyến và xả áp an toàn trước.

Nguyên nhân 6: Đường ống thiếu giá đỡ hoặc giá đỡ bị lỏng

Không phải lúc nào rung cũng do van. Một nguyên nhân rất thường gặp là đường ống thiếu giá đỡ, khoảng cách treo ống quá xa, kẹp ống lỏng hoặc giá đỡ không đủ chắc. Khi bơm chạy, lực dòng nước làm đường ống dao động, đặc biệt tại các đoạn ống dài, đoạn đổi hướng, đoạn gần van và đoạn gần bơm.

Nếu van Arita được lắp trên đoạn ống không được đỡ chắc, trọng lượng van và lực dòng chảy có thể làm rung rõ hơn. Với van kích cỡ lớn, trọng lượng thân van, mặt bích và phụ kiện cần được đỡ phù hợp, không nên để toàn bộ tải trọng treo lên đường ống mỏng hoặc mối nối yếu.

Cần kiểm tra các giá treo, kẹp ống, ty treo, bệ đỡ, chân đỡ và các vị trí gần co, tê, van, bơm. Nếu giá đỡ lỏng, cần siết lại hoặc bổ sung đỡ theo thiết kế.

Nguyên nhân 7: Van lắp lệch tâm hoặc mặt bích siết không đều

Nếu van Arita lắp lệch tâm, mặt bích không thẳng hàng hoặc bulong siết không đều, dòng nước đi qua có thể bị cản không đều và gây rung. Lỗi này cũng có thể làm gioăng bị ép lệch, gây rò nước hoặc làm van đóng mở nặng.

Với van bướm, lắp lệch có thể làm đĩa van cấn vào mặt bích hoặc thành ống. Khi dòng nước đi qua, đĩa van chịu lực không đều và có thể gây rung hoặc tiếng ồn. Với van mặt bích, nếu hai đầu ống không đồng tâm, thân van có thể bị ép lệch, ảnh hưởng đến độ kín.

Cần kiểm tra mặt bích, bulong, gioăng, độ đồng tâm của đường ống và khả năng đóng mở của van sau khi lắp. Nếu có dấu hiệu siết lệch, nên xử lý sớm trước khi rung làm hỏng gioăng hoặc mối nối.

Nguyên nhân 8: Đóng mở van quá nhanh gây va đập nước

Đóng mở van quá nhanh có thể gây hiện tượng va đập nước. Khi dòng nước đang chảy với tốc độ cao mà van bị đóng đột ngột, áp lực trong đường ống có thể thay đổi mạnh, tạo tiếng đập và rung.

Trong hệ thống PCCC, điều này dễ xảy ra khi thao tác van bướm, van cổng hoặc van chặn trên tuyến đang có áp. Van bướm tay gạt nếu thao tác quá nhanh càng dễ gây thay đổi dòng đột ngột. Với các tuyến kích cỡ lớn, nên thao tác từ từ, đặc biệt khi hệ thống đang có áp lực cao.

Người vận hành cần được hướng dẫn không đóng mở van đột ngột. Nếu cần cô lập tuyến, nên thao tác chậm, quan sát đồng hồ áp và tiếng rung của đường ống.

Nguyên nhân 9: Van xả khí lắp sai vị trí hoặc không hoạt động

Van xả khí Arita nếu lắp sai vị trí hoặc bị kẹt có thể khiến khí không thoát ra được. Khi đó hệ thống vẫn có khí tích tụ dù đã có van xả khí trên tuyến. Đây là nguyên nhân làm áp lực dao động và đường ống rung nhẹ nhưng kéo dài.

Van xả khí nên được đặt ở điểm cao hoặc vị trí dễ tích khí. Nếu lắp ở điểm thấp, van gần như không phát huy tác dụng. Nếu cơ cấu bên trong bị cặn làm kẹt, van có thể không xả khí hoặc rò nước liên tục.

Khi kiểm tra rung đường ống, không nên bỏ qua van xả khí. Cần kiểm tra vị trí lắp, khả năng xả khí, tình trạng rò nước và khả năng tiếp cận để bảo trì.

Nguyên nhân 10: Đường ống va vào tường, trần, máng cáp hoặc thiết bị khác

Tại tầng hầm, trần kỹ thuật hoặc tủ kỹ thuật, đường ống PCCC thường đi gần nhiều hệ thống khác như ống gió, máng cáp, ống nước, dầm bê tông hoặc trần thạch cao. Khi đường ống rung, nếu khoảng cách quá sát, ống có thể va vào các vật xung quanh và tạo tiếng ồn lớn.

Trường hợp này đôi khi bị nhầm là van lỗi, trong khi nguyên nhân chính là đường ống không có khoảng hở hoặc không được cố định đúng cách. Cần kiểm tra các điểm tiếp xúc, đoạn ống xuyên tường, đoạn gần giá treo, đoạn sát trần và vị trí quanh van.

Nếu có va chạm, cần điều chỉnh khoảng cách, bổ sung đệm, bổ sung giá đỡ hoặc thay đổi điểm treo theo điều kiện thực tế.

Cách kiểm tra khi van Arita làm rung đường ống

Trước tiên, cần xác định rung xuất hiện khi nào: khi bơm khởi động, khi bơm dừng, khi đóng mở van, khi xả nước, khi hệ sprinkler hoạt động hay rung liên tục trong suốt quá trình vận hành. Thời điểm xuất hiện rung sẽ giúp khoanh vùng nguyên nhân.

Tiếp theo, cần kiểm tra trạng thái các van trên tuyến. Van chặn có mở hết không, van 1 chiều có hoạt động đúng không, lọc Y có nghẹt không, van xả khí có xả được khí không và van tín hiệu điện có báo đúng trạng thái không.

Sau đó, kiểm tra áp lực trên đồng hồ. Nếu áp lực dao động mạnh, cần kiểm tra bơm, bơm bù áp, van 1 chiều, khí trong đường ống và khả năng rò rỉ. Nếu áp ổn nhưng đường ống vẫn rung, cần kiểm tra giá đỡ, kẹp ống và điểm va chạm.

Cuối cùng, kiểm tra trực tiếp các mối nối quanh van như mặt bích, bulong, gioăng, thân van và trục van. Rung kéo dài có thể làm các điểm này bị lỏng hoặc rò nước.

Bảng checklist kiểm tra rung đường ống tại vị trí van Arita

Cách xử lý an toàn khi đường ống PCCC bị rung

Khi phát hiện rung, không nên vội tháo van hoặc siết mạnh bulong khi hệ thống đang có áp. Trước tiên cần quan sát, xác định vị trí rung mạnh nhất và ghi nhận thời điểm xảy ra rung.

Nếu rung liên quan đến van chưa mở hết, cần thao tác van từ từ về trạng thái đúng. Nếu nghi ngờ van bị kẹt hoặc đóng mở nặng, không nên dùng lực mạnh. Cần cô lập tuyến và xả áp nếu cần kiểm tra bên trong.

Nếu rung do van 1 chiều, cần kiểm tra chiều lắp, lá van, bản lề và khả năng chống hồi lưu. Nếu rung do lọc Y nghẹt, cần vệ sinh lưới lọc sau khi đã cô lập và xả áp an toàn.

Nếu rung do giá đỡ, cần bổ sung hoặc siết lại giá treo, kẹp ống, bệ đỡ. Nếu rung do khí trong đường ống, cần xả khí tại điểm cao và kiểm tra van xả khí. Nếu rung do bơm, cần kiểm tra riêng cụm bơm, chân đế, khớp nối và áp lực cài đặt.

Những việc không nên làm khi đường ống bị rung

Không nên bỏ qua rung kéo dài chỉ vì hệ thống vẫn có nước. Rung là dấu hiệu cảnh báo hệ thống đang có điểm chưa ổn định.

Không nên siết bulong mặt bích quá mạnh khi chưa xả áp hoặc chưa kiểm tra gioăng. Nếu gioăng bị lệch hoặc hư, siết thêm có thể làm gioăng hỏng nặng hơn.

Không nên đóng mở van đột ngột để thử. Việc thao tác nhanh có thể làm rung mạnh hơn và gây va đập nước.

Không nên tự ý tháo van 1 chiều, lọc Y hoặc nắp van khi đường ống còn áp lực. Đây là thao tác nguy hiểm và có thể gây phun nước áp lực cao.

Không nên chỉ thay van mới khi chưa kiểm tra toàn hệ thống. Nhiều trường hợp rung do bơm, khí, giá đỡ hoặc áp lực, không phải do bản thân van.

Cách hạn chế rung đường ống trong hệ thống chữa cháy

Để hạn chế rung, cần lắp van đúng loại, đúng kích cỡ, đúng áp lực và đúng chiều dòng chảy. Van 1 chiều và lọc Y phải lắp đúng mũi tên trên thân. Van bướm cần kiểm tra đĩa xoay tự do, không bị cấn.

Đường ống cần có giá đỡ chắc chắn, nhất là gần bơm, gần van, đoạn đổi hướng, đoạn ống dài và khu vực có van kích cỡ lớn. Các đoạn ống không nên để sát tường, trần hoặc hệ thống kỹ thuật khác gây va chạm khi rung.

Khi vận hành, cần mở van từ từ, tránh đóng mở đột ngột. Hệ thống cần được xả khí đầy đủ khi nạp nước. Lọc Y cần vệ sinh định kỳ, đặc biệt sau giai đoạn chạy thử ban đầu. Van 1 chiều cần kiểm tra khả năng đóng kín để tránh dòng hồi lưu.

Khi nào cần gọi kỹ thuật kiểm tra chuyên sâu?

Cần gọi kỹ thuật chuyên môn nếu đường ống rung mạnh, rung kéo dài, kèm tiếng va đập lớn, đồng hồ áp dao động mạnh, bơm bù áp chạy bất thường, van 1 chiều có tiếng đập, mặt bích rò nước hoặc van đóng mở nặng bất thường.

Cũng cần kiểm tra chuyên sâu nếu rung xuất hiện tại phòng bơm, tuyến cấp chính, hệ sprinkler, đường ống âm trần hoặc khu vực ảnh hưởng đến nghiệm thu PCCC. Những vị trí này liên quan trực tiếp đến khả năng cấp nước chữa cháy nên không nên xử lý qua loa.

Nếu rung liên quan đến máy bơm, cần kiểm tra cả bơm, chân đế, khớp nối, đường hút, đường đẩy và điều khiển áp lực, không chỉ kiểm tra riêng van.

Kết luận

Van Arita trong hệ thống chữa cháy bị rung đường ống cần kiểm tra đồng thời nhiều yếu tố: trạng thái đóng mở của van, van 1 chiều, lọc Y, van xả khí, áp lực bơm, khí trong đường ống, giá đỡ, mặt bích, gioăng, chiều dòng chảy và các điểm va chạm quanh đường ống.

Nguyên nhân có thể đến từ van chưa mở hết, van 1 chiều va đập, lọc Y nghẹt, khí tích tụ, áp lực bơm dao động, đường ống thiếu giá đỡ hoặc lắp đặt van chưa thẳng tâm. Vì vậy, không nên kết luận ngay là van hỏng nếu chưa kiểm tra toàn tuyến.

Cách xử lý an toàn là xác định thời điểm rung, kiểm tra áp lực, kiểm tra trạng thái van, cô lập và xả áp khi cần tháo kiểm tra, sau đó xử lý đúng nguyên nhân. Khi hệ thống được lắp đúng, xả khí tốt, giá đỡ chắc và van vận hành đúng trạng thái, đường ống PCCC sẽ ổn định hơn, giảm tiếng ồn và an toàn hơn khi sử dụng lâu dài.

Câu hỏi thường gặp về van Arita và rung đường ống chữa cháy